De diensten voor autonomie thuis, opgericht om de oude scheiding tussen SAAD, SSIAD en SPASAD te vervangen, herverdeelt de kaarten van de ondersteuning voor senioren. Sinds 2023 is deze fusie gericht op een strakkere coördinatie tussen hulp bij het dagelijks leven, verpleegkundige zorg en begeleiding. We zien dat deze reorganisatie de keuzecriteria voor families en professionals in de sector verandert.
Diensten voor autonomie thuis: wat de fusie SAAD-SSIAD verandert
Het oude model segmentiseerde de interventies. Een hulpdienst beheerde de boodschappen, het schoonmaken en de maaltijdbereiding. Een verpleegkundige dienst nam de medische handelingen voor zijn rekening. De senior of zijn familie moest twee verschillende structuren coördineren, met twee contactpersonen, twee planningen en twee prijsstructuren.
De diensten voor autonomie thuis verenigen hulp en zorg onder één enkele structuur. Een unieke coördinator organiseert het interventieplan. De zorgverlener die ’s ochtends helpt bij het opstaan, kan een huidprobleem melden aan de verpleegkundige van dezelfde dienst, zonder een externe administratieve procedure te doorlopen.
Voor de professionals in de sector betreft de verandering de interne governance. De dienstverantwoordelijke moet gemengde teams aansturen (zorgverleners, verpleegkundigen) waar hij voorheen één beroep beheerde.
We raden aan om bij de afdeling na te gaan of de gekozen structuur zijn conversie goed heeft afgerond, omdat niet alle oude entiteiten het proces al hebben voltooid. Een actuele kaart van de diensten op Info Seniors maakt het mogelijk om de structuren die al operationeel zijn in deze nieuwe configuratie te identificeren.
Directe tewerkstelling van een thuisintervenant: het einde van een vrijstelling die de kosten verandert
Directe tewerkstelling blijft een gebruikelijke interventiemethode: de familie werft zelf een intervenant, via de CESU of een mandaatdienst. Deze methode biedt meer flexibiliteit in de keuze van de intervenant en in de organisatie van de uren.
De vrijstelling van werkgeversbijdragen voor particuliere werkgevers onder de 80 jaar is beëindigd. Alleen de ontvangers van de APA, de PCH of personen van 80 jaar en ouder behouden dit voordeel. Voor een huishouden van 70 tot 79 jaar dat geen APA-ontvanger is, stijgt de werkelijke uurprijs aanzienlijk.
De praktische gevolgen zijn direct:
- Een senior van 72 jaar in GIR 5 of GIR 6, niet in aanmerking komend voor de APA, draagt nu de volledige werkgeversbijdragen voor de uren huishoudelijke hulp of begeleiding bij boodschappen
- Het inschakelen van een dienstverlener wordt weer competitief in netto kosten voor deze leeftijdsgroep, aangezien de tarieven van dienstverleners al de lasten omvatten
- Familieleden die directe tewerkstelling gebruikten voor een naaste tussen de 70 en 79 jaar moeten de eigen bijdrage herberekenen door de nieuwe bijdragen mee te rekenen
We raden aan om systematisch de netto uurprijs tussen directe tewerkstelling en de dienstverleningsmethode te vergelijken voordat een bestaand arbeidscontract wordt verlengd.
Respijt voor mantelzorgers: een traject dat zich op regulerend niveau structureert
De ondersteuning van een senior beperkt zich niet tot de interventies bij de oudere persoon. Het respijt voor mantelzorgers wordt een volwaardig reguleringsaspect, onderscheiden van het hulpplan dat voor de senior zelf is bedoeld.
Het doel is om familiale mantelzorgers geplande relaisoplossingen aan te bieden, en niet alleen in noodsituaties of bij uitputting. Dagopvang, tijdelijke huisvesting, interventie van een professional thuis tijdens de afwezigheid van de mantelzorger: deze voorzieningen bestaan, maar de toegang blijft ongelijk verdeeld over de departementen.
Voor de professionals in de sociale sector houdt deze structurering in dat het begeleidingsplan systematisch een mantelzorgaspect moet omvatten. Een interventieprofessional die is opgeleid in vervangende zorg vervult niet dezelfde rol als een klassieke zorgverlener: hij moet in staat zijn om de gewoonten van de hoofd-mantelzorger te reproduceren om de desoriëntatie van de senior te beperken.
Daling van het aantal ontvangers van thuiszorg: wat de DREES-gegevens onthullen
Volgens de DREES is het aantal ontvangers van sociale thuiszorg voor ouderen voor het eerst sinds 2020 gedaald. Deze terugval, vastgesteld op de gegevens van 2025, staat in contrast met meerdere jaren van continue groei.
Er circuleren verschillende hypothesen in de sector. Het einde van de vrijstelling van bijdragen voor onder de 80-jarigen zou sommige huishoudens kunnen ontmoedigen om gebruik te maken van een geregistreerde hulp. De ontwikkeling van technologische oplossingen (geavanceerde teleassistentie, valdetectie-sensoren) zou ook de toegang tot menselijke hulp kunnen vertragen.
Deze terugval roept vragen op over de geschiktheid van het aanbod van diensten en de verwachtingen van senioren. Het ondersteuningsmodel steunt steeds minder op de familie alleen, maar de professionele relais moeten financieel toegankelijk blijven zodat deze evolutie niet leidt tot een effect van het afzien van zorg.
Departementale tarieven en transparantie
De dienstverlenende structuren die in meerdere departementen actief zijn, worden geconfronteerd met heterogene tariefstructuren. Eenzelfde hulp bij de maaltijd kan verschillend worden gewaardeerd afhankelijk van het financierende departement, wat de leesbaarheid voor de families en het beheer voor de diensten voor autonomie bemoeilijkt.
De kruislezing van het niveau van GIR, de gekozen interventiemethode en het departementale tariefbeleid blijft de enige betrouwbare methode om een realistische eigen bijdrage te schatten. Begeleiding door een maatschappelijk werker of een lokaal informatiepunt voorkomt onaangename verrassingen bij de eerste factuur.
